گردآوری کننده : فرزانه ظاهری
نشانه های تصویری
نشانه تصویری، نشانهای است که میان صورت و مفهوم آن شباهتی عینی و تقلیدی است. شما هر روز با انبوهی از نشانههای تصویری در برنامههای تلویزیونی، پوسترها و تابلوهای مسیر عبورتان، عکسهای مجلات و روزنامهها، نقشهای تمبر و بسیاری نشانههای تصویری دیگر مواجه هستند. گزارشی که در فصلهای گذشته درباره یک تحقیق پیرامون نشانههای بینالمللی عرضه شد، نمونهای از آن نشانههای تصویری بود. دنیس در مورد این گونه از نشانههای بینالمللی مینویسد:
«نشانههای تصویری بین المللی نیز بخشی از کدهای ارتباطات انسانی امروز را تشکیل میدهد. برخی از آنها دقیقاً یک نشانه قراردادی یا یک نماد هستند، مثل صلیب سرخ بینالمللی. برخی نیز همان حالت نشانه تصویری را دارند، اما با این تلاش که هرچه بیشتر ساده شده و سریعتر درک شوند. از این نشانهها در بازیهای جهانی المپیک، فرودگاهها، نمایشگاهها و جلسههای بینالمللی سیاسی استفاده میشود و از آنها برای راهنمایی افراد برای دستیابی به رستوران، اورژانس، باجههای بلیط، پست و غیره استفاده شده است. این نشانههای بینالمللی نباید نیازی به یادگیری داشته باشند و قصد از تهیه آنها این است که گیرنده پیام را در همان نظر اول آن را درک کند.»
دکتر “مارگارت مید” مردمشناس فرهنگی پیشنهاد میکند که جهان نیازمند مجموعهای از نشانهها و علائم بین المللی غیرمبهم است تا بتواند از سوی مردمان ساکن کشورهای گوناگون با زبانهای مختلف و حتی اعضای فرهنگهای ابتدایی به راحتی فهمیده شود. اگر چنین شود، انسان قادر به تحرک بیشتر در جهان خواهد بود؛ اگر چنین شود، دیگر مسافران گرسنه، وحشتزده و سردرگم را که به کندی سفر خود را ادامه میدهند کمتر میتوان دید. آن چه دکتر مید پیشنهاد میکند، گسترش نوعی “اسپرانتوی تصویری” است.
نشانههای قراردادی (رمز)
نشانه قراردادی یا وضعی که در زبان فارسی به آن نماد میگویند و مترادف کد و سمبل نیز برای آن به کار میرود نشانهای است که میان صورت و مفهوم آن نه شباهت عینی است و نه رابطه هم جواری بلکه رابطهای است قراردادی نه ذاتی و خود به خودی.
وسعت و گوناگونی کاربرد نمادها در ارتباطات انسانی امروز، بسیار بیشتر از کلمات و لغات است. نمونههایی را برایتان نقل میکنم:
-عصای سفید یک فرد نشانه قراردادی نابینا بودن او
– اتومبیلی که روی آن گل و روبان نصب شده است نشانه قراردادی عروسی
– لباس مشکی نشانه قراردادی عزا،
– رنگ عمامه سیاه و سفید نشانه قراردادی سید یا سید نبودن روحانی،
-انگشت بالا بردن کودکان محصل نشانه قراردادی اجازه پرسش یا خروج از کلاس،
– پوشیدن لباس قرمز از سوی طرفداران تیم باشگاهی پیروزی و آبی از سوی طرفداران باشگاه استقلال نشانه قراردادی حمایت آنان از آن باشگاه،
– نشان دادن دو انگشت دست به صورت ۷ نشانه قراردادی پیروزی،
– عکس پرستاری که انگشتش را روی بینی قرار داده است نشانه قراردادی سکوت،
– در یک مسابقه کشتی بلند کردن دست یکی از دو حریف نشانه قراردادی پیروزی او،
– وجود حجله در یک محل نشانه قراردادی درگذشت جوانی ناکام، www.qalamandish.ir))
این انواع نشانههای قراردادی طیف وسیعی از مرزهای مصرفی جوامع ابتدایی و مدرن را تشکیل میدهد.
نشانه شناسى وروند تکوین هویت بصرى دریک عنصر تصویرى ازدهه ى 1950 م به این سو، نشانه شناسى همچون روش پژوهش به ویژه در دو قلمرو شناخت دلالتها و ادراك ارتباطها به کار رفته است(احمدى. 1392،ص6 ) نشانه شناسى سعى دارد تا با دسته بندی هاى مختلفى بردنیاى نشانه هادست یابد وگونه هاى متفاوت نشانه اى را از نظرویژگى وقوانین فراخورسازمان بندى وفرایندهاى خاص دلالت، مشخص کند و راه گشاى شناخت معنا و معناهاى اثر باشد(پهلوان. 1385،ص15) در واقع نشانه شناسى روشى است در جهت شناخت معنا و یا معناهاى یک اثر تصویرى یا کلامى(احمدى، 1392، ص9 «فیلسوف پراگماتیست آمریکایى حدود یکصد سال پیش «پیرس نشانه شناسى را پژوهش میان «نشانه»، «مورد تأویلى» و موضوع دانست. به اعتقاد او هر چقدر نشانه ها کثرت و تنوع داشته باشند، همگى از ساختارى مشترك برخوردارند؛ زیرا پویایى سه سویه دال را به مصداق و مدلول مرتبط می سازد(پهلوان. 1381، ص25 ) . از دید پیرس نشانه داراى الگویى سه وجهى است:
نمود:صورتى است که نشانه به خود می گیرد
تفسیر: معنایى که از نشانه حاصل می شود
موضوع :که نشانه به آن ارجاع می دهد
اساس طبقه بندى که در بحث حاضر نیز مورد استفاده قرار گرفته است،طبقه بندى است که پیرسآن را ارائه کرده است. این دسته بندى اساس هرگونه پیش روى در نشانه شناسى است. براین اساس (ارتباط نشانه اى) پیرس نشانه ها را به سه دسته زیر تقسیم مىکند
– نشانه هاى نمادین: نشانه هایى که به موضوع از طریق قرارداد یا قاعدهاى محکم و از راه همبستگى با ایده هاى کلى مرتبط می شوند در طبقه ى نمادین قرار می گیرند. نمادهایى چون پرچم کشورها، کبوتر صلح از این دسته اند
– نشانه هاى شمایلى: در این نوع نشانه ها از ساختهاى بصرى به صورت بازنمایى یا شبیه سازى از دنیاى خارج استفاده شده است. نوع ادراك و دریافت از این نوع نشانه ها در واقع ناشى از تجربیات تقلید جز به جز از ما از واقعیت است. این نوع نشانه ها صرفا طبیعت نیستند بلکه از مرحله اى که تصویر به موضوع نزدیک می شود(خلاصه ترین طرح) تا زمانى که مخاطب موفق می شود معنا .یک طرح را با صراحت و آشکارا ادراك کند را شامل می شوند فیگوراتیو. مانند: خطوط منحنى و موجدار به نشانه ى آب، دریا، چشمه، رودخانه(پهلوان، 1381، ص42 ) به بیانى دیگر، در صورتى که شمایل نه خود موضوع، بلکه استعارهاى از معنا باشد،
– نشانه هاى «نمایه اى» یا استعارى (موسویلر،1390، ص59) نشانه هاى نمایه اى بر یک رابطه ى همجوارى بین ّدال و مدلول استوار می باشند، یعنى براساس گونه اى نسبت درونى و وجودى، شکلى از پیوستگى معنایى(گاه علت و معلولى) میان موضوع و نشانه طبق تعریف پیرس: «نمایه نشانه اى است که از موضوع خود تأثیر گرفته باشد». یعنى به نشان برجای مانده از گونه اى موضوع، نمایه می گوییم. مانند: ماهى به نشانه ى آب و دریا، و دریا، قطره به نشانه ى آب و باران، گل نیلوفر به نشانه ى مرداب. بنابراین با این وجود می توان با استفاده از همانندى استعارى به گونه اى از ارتباط همجوارى بین فرم یا تصویر و موضوع پیام دست یافت. ازطرفى نمایه در صورت شباه تداشتن به آنچه نشان می دهد می تواند خود بُعد شمایلى نیز داشته باشد. در بیشترمواقع تصاویردر قالب ترکیبى ازنشانه ها به کارمی روند همانند نشانه هاى شمایلى- نمادین، شمایلى- نمایه اى. نمایه اى-نمادین (شميلي؛ غفوري فرد.1399،ص15)
برای مطالعه بیشتر، ادامه مطلب را از قسمت – فروشگاه/ آموزشی/ مقاله- فایل را دانلود بفرمایید.
